Luật chơi quần vợt cho người mới bắt đầu tưởng chừng phức tạp với hàng loạt thuật ngữ lạ tai như “love”, “deuce”, “ace” hay “let”, nhưng thực chất chỉ cần nắm vững vài nguyên tắc cốt lõi là bạn đã có thể tự tin bước ra sân. Không ít người e ngại môn thể thao này chỉ vì cách tính điểm trong tennis nghe có vẻ rắc rối, trong khi kích thước sân quần vợt tiêu chuẩn và các quy định thi đấu lại khá dễ hình dung nếu được giải thích rõ ràng.
Quần vợt là môn thể thao gì? Nguồn gốc và đặc điểm
Trước khi tìm hiểu luật chơi, nhiều người vẫn thắc mắc quần vợt là môn thể thao gì và điều gì khiến nó khác biệt so với các môn đối kháng dùng vợt khác. Về bản chất, đây là môn thể thao đối kháng sử dụng vợt, được thi đấu giữa hai người (đơn) hoặc hai cặp đôi (đôi) trên một sân hình chữ nhật, ngăn cách bởi lưới ở giữa. Mục tiêu của mỗi người chơi là đưa bóng sang phần sân đối phương sao cho đối thủ không thể đỡ trả lại hợp lệ.
Điểm đặc trưng của môn thể thao này nằm ở sự kết hợp giữa tốc độ, độ chính xác và chiến thuật. Mỗi điểm số bắt đầu bằng một cú giao bóng, sau đó chuyển sang giai đoạn “rally” – hai bên luân phiên đánh bóng qua lại, bóng chỉ được nảy tối đa một lần trước khi phải đánh trả. Người chơi thua điểm khi để bóng nảy hai lần, đánh bóng ra ngoài biên, chạm lưới bằng người hoặc vợt, hoặc không thể đưa bóng qua lưới. Chính lối chơi biến hóa này khiến quần vợt trở thành môn thể thao vừa cần thể lực bền bỉ, vừa đòi hỏi khả năng phán đoán và ra quyết định nhanh.
Kích thước sân quần vợt tiêu chuẩn và các loại mặt sân
Một trong những kiến thức nền tảng khi mới học chơi là kích thước sân quần vợt tiêu chuẩn, bởi nó quyết định đường bóng nào được tính là “trong” hay “ngoài”. Theo quy định thi đấu đơn, chiều rộng sân là 27 feet (khoảng 8,23 mét); còn khi thi đấu đôi, chiều rộng được mở rộng lên 36 feet (khoảng 10,97 mét) nhờ tính thêm hai dải hành lang hai bên. Chiều dài sân ở cả hai thể thức đều giữ nguyên là 78 feet (khoảng 23,77 mét).
Khi giao bóng, bóng phải rơi vào ô giao bóng chéo góc phía bên kia lưới – nếu giao từ bên phải vạch giữa, bóng cần rơi vào ô giao bóng bên phải của đối thủ (tức phía bên trái so với hướng nhìn của người giao bóng). Ngoài ra, một quy tắc quan trọng cần ghi nhớ là mọi đường bóng chạm vào vạch kẻ sân đều được tính là “trong”, chứ không phải “ngoài” như nhiều người mới thường lầm tưởng.
Về mặt sân, hiện có ba loại phổ biến trên thế giới: sân cứng (hard court), sân đất nện (clay court) và sân cỏ (grass court). Mỗi loại mặt sân mang lại tốc độ bóng nảy khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến lối chơi và chiến thuật của vận động viên, dù kích thước sân quần vợt tiêu chuẩn về cơ bản không thay đổi giữa các loại mặt sân này.
Cách tính điểm trong tennis (game, set, match) dễ hiểu
Nếu có một phần khiến người mới bối rối nhất thì đó chính là cách tính điểm trong tennis, bởi hệ thống này không đếm theo số nguyên thông thường mà sử dụng một chuỗi thuật ngữ riêng biệt. Cụ thể, điểm số trong một ván (game) được quy ước như sau:
- 0 điểm = “Love”
- 1 điểm = 15
- 2 điểm = 30
- 3 điểm = 40
- 4 điểm và cách biệt tối thiểu 2 điểm = thắng game
Nếu cả hai đấu thủ cùng đạt 40 điểm, tình huống này được gọi là “deuce”. Từ deuce, người chơi phải thắng liên tiếp hai điểm mới giành được ván đấu: thắng điểm đầu tiên gọi là “lợi thế” (Advantage), nếu người giao bóng có lợi thế thì gọi là “Ad-In”, còn nếu người nhận giao bóng có lợi thế thì gọi là “Ad-Out”. Trường hợp bên đang có lợi thế để mất điểm tiếp theo, tỷ số sẽ quay lại deuce và hai bên tiếp tục tranh nhau cho đến khi có người dẫn cách biệt 2 điểm.
Nhiều ván (game) hợp thành một set, muốn thắng một set người chơi cần giành được 6 ván và hơn đối thủ tối thiểu 2 ván. Nếu tỷ số ván đấu chạm mốc 6-6, ván tie-break sẽ được sử dụng để phân định thắng thua: lúc này điểm số được đếm theo số nguyên thông thường (1, 2, 3…), người đầu tiên đạt 7 điểm và cách biệt tối thiểu 2 điểm sẽ thắng set. Về cấu trúc trận đấu, phần lớn giải phong trào và giải nữ chuyên nghiệp thi đấu theo thể thức thắng 2/3 set, trong khi các giải Grand Slam nam thường áp dụng thể thức thắng 3/5 set.
Luật giao bóng, đổi sân và các lỗi thường gặp
Sau khi nắm được cách tính điểm trong tennis, bước tiếp theo là hiểu rõ trình tự giao bóng và những lỗi phổ biến trong lúc thi đấu. Mỗi điểm số luôn khởi đầu bằng cú giao bóng của một người chơi cố định; người này sẽ đảm nhận việc giao bóng trong suốt cả ván, sau đó quyền giao bóng chuyển sang đối thủ ở ván kế tiếp. Với thi đấu đôi, thứ tự giao bóng luân phiên giữa bốn người theo quy tắc cố định trong toàn bộ set.
Người giao bóng có hai cơ hội thực hiện một cú giao hợp lệ: đứng sau vạch cuối sân, ở bên phải hoặc trái vạch giữa tùy theo tỷ số, tung bóng lên và đánh chéo sang ô giao bóng quy định của đối thủ. Nếu quả giao đầu tiên phạm lỗi (“fault”) – do bóng chạm lưới rồi rơi ngoài ô quy định, ra ngoài biên, hoặc chân người giao chạm vạch cuối sân trước khi tiếp xúc bóng – người chơi vẫn còn một lượt giao thứ hai. Nếu cả hai lần giao đều lỗi, đó là “double fault” thì đối thủ được cộng điểm trực tiếp. Riêng trường hợp bóng chạm mép lưới rồi vẫn rơi đúng ô giao bóng quy định thì được gọi là “let” và người giao bóng sẽ được thực hiện lại mà không bị tính là một lần lỗi.
Ngoài ra, người chơi cần lưu ý các tình huống mất điểm phổ biến khác trong lúc “rally”: chạm lưới bằng người, vợt hoặc trang phục; đánh bóng hai lần liên tiếp; hoặc đánh bóng khi bóng chưa qua khỏi lưới. Về việc đổi sân, hai bên sẽ đổi bên sau các ván lẻ (ván 1, 3, 5…) nhằm đảm bảo yếu tố công bằng trước ánh nắng, gió hay điều kiện mặt sân. Đây đều là những chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến kết quả nếu người mới không nắm rõ.
Dụng cụ cần thiết khi bắt đầu chơi quần vợt
Bên cạnh việc thuộc lòng luật lệ, trang bị đúng dụng cụ cũng là yếu tố không thể bỏ qua khi mới làm quen với môn thể thao này. Vợt tennis theo tiêu chuẩn thi đấu không được dài quá 73,7cm và rộng quá 31,7cm, nhằm đảm bảo tiêu chuẩn thi đấu thống nhất và tránh việc người chơi có lợi thế không công bằng nhờ sử dụng vợt quá khổ. Với người mới, nên chọn vợt có trọng lượng vừa phải, mặt vợt lớn để dễ kiểm soát và tăng độ thích ứng với người chơi khi chưa đánh trúng tâm mặt vợt.
Bóng tennis thi đấu cũng phải tuân theo quy chuẩn của Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF), thường có trọng lượng từ 56 đến 59,4 gram và đường kính 6,54 đến 6,86cm, với màu vàng đặc trưng giúp tăng khả năng quan sát. Ngoài vợt và bóng, người mới bắt đầu nên đầu tư thêm giày tennis có độ bám phù hợp với loại mặt sân đang tập luyện, cùng trang phục thể thao co giãn thoải mái để không cản trở các động tác di chuyển, xoay người liên tục trên sân.
Kết luận
Có thể thấy, luật chơi quần vợt cho người mới bắt đầu không hề khó nếu được tiếp cận theo từng bước rõ ràng: từ việc hiểu quần vợt là môn thể thao gì, nắm chắc kích thước sân quần vợt tiêu chuẩn, cho đến việc làm quen với hệ thống ghi điểm và các quy tắc giao bóng, đổi sân. Khi đã có nền tảng vững chắc, bạn hoàn toàn có thể tự tin bước ra sân, vừa chơi vừa trau dồi kỹ thuật và chiến thuật để tận hưởng trọn vẹn môn thể thao đầy hấp dẫn này.